به گزارش فصل خبر،یکی از روزهای تاریخی و قابل فخر ملت ایران در دوره قاجار در ۲۲ بهمن سال ۱۲۰۷ هجری شمسی یعنی حدود ۱۹۷ سال پیش اتفاق افتاده است. که خود حدیث شنیدنی دارد. عهده نامه ترکمن چای در تبریزبه ایران تحمیل شد. پس از شکستهای قشون ایران در مناطق مختلف قفقاز و شمال ارس با فزونی نفرات و تجهیزات متجاوزان روسی بالاخره معاهده ترکمن چای در اسفند ۱۲۰۶ شمسی به ایران قالب شد که داغ جدایی سرزمین های مام وطن هنوز بر سینه های ما ایرانیان جاری است.
و در این زمان گریبایدوف که از نجیب زادگان روس،و شاعر و نویسنده بود از طرف دولت روس چند ماه بعد از این معاهده، بعنوان وزیر مختار روسیه به تبریز رسید و با زن خود در کنسولگری روسیه و باغ زیبای کنسول در نعمت آباد باسمنج سکنی گزید. گریبایدوف برای تبادل نسخ معاهده ترکمن چای در پایتخت ایران باید به تهران سفر می کرد.
و مذاکراتی را با عباس میرزا در تبریز داشت.گریبایدوف با تنی چند از ایلچی های دارالسلطنه تبریز به تهران رفت و پس از تبادل نسخه معاهده در هنگام مراجعت به تبریز با 《آغا یعقوب ارمنی》که زبان روسی میدانست مواجه شد وی از گریبایدوف خواست که وی را نیز به تبریز ببرد و در اعزام به روسیه ایشان هم در معیت باشد.این اسیر ارمنی تبار روس بدلیل آشنا بودن به زبان روسی با تحریک گریبایدوف وی را مجاب کرد که دو زن گرجی اسیر را که در جنگ های عباس میرزا به اسارت در آمده و در تبریز مسلمان شده و در سفارت روس در تهران مقیم شده بودند را نیز با خود مجددا به تبریز ببرند.
گریبایدوف این کار را پذیرفت و این خبر در تهران پیچید و چنین استنباط شد که دو زن گرجی مسلمان شده را روسها میخواهند تغییر مذهب دهند و به جبر و عنف وادارند.مردم تهران بازارها و دکاکین را بستند و به سفارت روس رفتند و خواستار خروج دو زن مسلمان شده گرجی شدند.گریبایدوف ترسید و زنان را به حرم آصف الدوله فرستاد و در همین اثنا مردم آغا یعقوب ارمنی را قطعه قطعه کردند و یکنفر از اهالی معترض تهران نیز از سوی محافظان روس با تیری کشته شد.مردم خشمگین با تشییع این تهرانی مجددا با چوپ و چماق به سفارت روس حمله کردند و قزاق های روسی هم به مردم شیلک کردند .مردم خشمگین وارد سفارتخانه شدند و ۳۴ نقر دیپلمات و نظامی و قزاق روس توسط مردم به طرز فجیعی کشته شدند . وتنها 《مالتسوف》منشی اول سفارت روس با در آوردن خود به لباس ایرانی از این حادثه جان سالم بدر برد.گفته میشود حدود ۴ هزار نفر به سفارت روسیه حمله ور شده بودند.
فتحعلی شاه که بشدت ترسیده بود و احتمال جنگ جدید با این همسایه قدرتمند نانجیب شمالی می رفت این دیپلمات روس را در معیت خدم و حشم به تبریز فرستاد و پس از چند روز اقامت در کنسولگری روسیه در تبریز و دلداری ،عباس میرزا پسر خود، خسرو میرزا را با هیئتی برای عذرخواهی به روسیه فرستاد.در این هنگام روسیه درگیر نبرد با قشون قدرتمند عثمانی در بخش هایی از قفقاز و ارمنستان بودو از سوی دیگر با بستن پیمان ترکمن چای امتیازات زیادی از جمله پول و طلا و زمین های وسیع را از ایران گرفته بود. وقتی هیئت اعزامی از تبریزبا ۸ نفر به کاخ تزار رسیدند نامه عذر خواهی فتحعلی شاه و عباس میرزا با الماس ۸۸ قیراطی که حاصل لشکر کشی نادر شاه به هندوستان بود تقدیم تزارها شد و تزارها تقاضای عذر خواهی شاه قاجار و عباس میرزا را به اکراه پذیرفتند و غائله تا حدودی پایان یافت و در میان امیر کبیر که جوان رعنایی بود در این هیات حضور داشت و این اولین کار سیاسی امیر کبیر یکی از سیاست آموز های مکتب سیاسی وقت تبریز بود.
که در دارالسلطنه تبریز آبدیده میشد.مجموعه تلویزیونی وزیر مختار به کارگردانی سعید نیک پور در سال ۷۰ گویای این واقعه تاریخی است. نکته جالب این واقعه تاریخی، حمله زمان قاجار به سفارت روسیه شدید تر از حمله دانشجویان به سفارت آمریکا در تهران اوایل انقلاب بود.در حمله مردم به سفارت روسیه در دوره قاجار ۳۴ نفر دیپلمات روسیه و فرستاده آنها کشته شدند ولی در حمله به سفارت آمریکا در تهران کسی کشته نشد ولی تغییر شیوه های برخورد این ابرقدرت ها با ایران حکایتهای آموزنده دارد. از سوی دیگر علل حمله مردم تهران به سفارت روسیه فقط آزادی دو زن مسلمان گرجی نبود بلکه شعله های احساسات مردم ایران در پاسخ و انتقام از ظلم های کشور متجاوز شمالی در ادوار مختلف از جمله لشکر کشی های متعدد به اراضی ایران در شمال و جنوب رود ارس و شمال و جنوب قفقاز و جدایی بخش وسیعی از سرزمین های ایران بزرگ با تحمیل عهده
نامه های چندش آور گلستان و ترکمن چای نیز مضاف بر علت بود.
●محمد فرج پور باسمنجی عضو انجمن ایرانی تاریخ
