نفس گرفتن اقتصاد یا توجیه آماری؟

به گزارش فصل خبر، سال ۱۴۰۴ برای اقتصاد ایران، سالی با نشانه‌های دوگانه بود؛ جایی که اعداد کلان خبر از خروج از رکود می‌دهند، اما معیشت عمومی از بهبود واقعی حکایت نمی‌کند. هدف این گزارش، کالبدشکافی این تناقض است: بررسی نرخ رشد اقتصادی حقیقی در فصول گذشته و تحلیل مؤلفه‌هایی که این رشد را تقویت یا تضعیف کرده‌اند، تا بتوان تصویری دقیق از وضعیت زمستان ۱۴۰۴ و چشم‌انداز ۱۴۰۵ ارائه داد. نکته کلیدی: رشد اقتصادی مثبت صرف، زمانی که با نرخ تورم بالا همراه باشد، در واقع به معنای کاهش «قدرت خرید» است. داده‌ها و تفاسیر بررسی داده‌های فصلی نشان‌دهنده یک روند صعودی ملایم، اما ناهمگون است: • بهار ۱۴۰۴ (نرخ رشد: ۱.۴٪): رشد ابتدای سال عمدتاً متکی بر بهره‌برداری از ظرفیت‌های خالی موجود و ثبات نسبی درآمدهای نفتی بود. بخش‌های مولد جدید نظیر سرمایه‌گذاری مولد، موتور اصلی این رشد نبودند. • پاییز ۱۴۰۴ (برآورد آذر ماه: ۲.۳٪): این جهش جزئی نشان‌دهنده شتاب گرفتن اقتصاد در نیمه دوم سال است. این افزایش احتمالاً ناشی از بهبود در زنجیره تأمین و افزایش جزئی تولید نفت نسبت به سال پایه است. این عدد، یک پیروزی آماری است، نه یک دستاورد توسعه‌ای پایدار. تفسیر: اقتصاد از حالت انقباض شدید خارج شده است، اما در سطح “جبران رکود” باقی مانده و هنوز وارد فاز “توسعه پایدار” نشده است. موتورها و ترمزهای رشد در سال ۱۴۰۴ علیرغم نرخ رشد مثبت، مؤلفه‌های بنیادین اقتصاد همچنان با چالش‌های جدی روبرو هستند: موتورهای مثبت (Drivers): 1. ثبات نسبی منابع ارزی: حفظ سقف تولید و صادرات نفت، به اقتصاد اجازه داده است تا از نقدینگی لازم برای ادامه فعالیت‌های جاری برخوردار شود. 2. اجرای پروژه‌های زیرساختی: تزریق منابع به پروژه‌های نیمه‌تمام، هرچند کند، در برخی فصول باعث فعال شدن بخش ساختمان و مصالح شد. ترمزهای منفی (Brakes): 1. اثر مخرب تورم مستمر: تورم بالای دو رقمی، هرگونه افزایش نرخ رشد را به سرعت خنثی کرده و به طور مستقیم بر قدرت خرید خانوار و سرمایه در گردش بنگاه‌ها تأثیر منفی گذاشته است. 2. کمبود سرمایه‌گذاری جدید: ریسک‌های کلان اقتصادی (شامل ابهامات در سیاست‌های مالی و مقرراتی) باعث شده است که سرمایه‌گذاران، به‌ویژه بخش خصوصی، از ورود سرمایه‌های جدید و بلندمدت اجتناب کنند. 3. بحران نقدینگی بنگاه‌ها: فقدان سرمایه در گردش کافی، باعث شده تولیدکنندگان نتوانند از حداکثر ظرفیت خود استفاده کنند، حتی اگر تقاضای اسمی در بازار وجود داشته باشد. پیش‌بینی و برآورد زمستان ۱۴۰۴ با در نظر گرفتن روند مثبت پاییزی و فرض تداوم ثبات نسبی در متغیرهای کلان، می‌توان پیش‌بینی کرد که نرخ رشد اقتصادی برای فصل زمستان ۱۴۰۴ نیز مثبت باشد. • سناریوی محتمل: رشد زمستان حول محور ۲.۰٪ تا ۲.۵٪ خواهد بود. • هشدار: این پیش‌بینی صرفاً بر مبنای استمرار روندهای مشاهده شده در فصول قبل است. هرگونه شوک منفی در بازار انرژی یا تشدید انتظارات تورمی می‌تواند این رقم را به شدت کاهش دهد. نتیجه‌گیری نهایی: رشد اقتصادی ایران در سال ۱۴۰۴، یک رشد “از سر اجبار” و “ناپایدار” است که بیشتر شبیه به تثبیت وضعیت وخیم است تا حرکت به سوی توسعه. مطالبه اصلی از مسئولین: تا زمانی که «رشد اقتصادی» به صورت محسوس در سبد خانوار، افزایش سرمایه‌گذاری خصوصی و کاهش واقعی تورم نمود پیدا نکند، این آمارها صرفاً ابزاری برای توجیه وضعیت موجود خواهند بود. تمرکز باید از “چگونه رشد کنیم؟” به “چگونه رشدی ایجاد کنیم که معیشت مردم را بهبود دهد؟” تغییر یابد.