تبریزی ها قبلا جوان بودند…

به گزارش فصل خبر، آذربایجان شرقی در آستانه ورود به یکی از مهم‌ترین تحولات جمعیتی خود در دهه‌های اخیر قرار دارد. آمارهای رسمی نشان می‌دهد که این استان با سرعتی بیشتر از میانگین کشوری به‌سوی سالمند شدن پیش می‌رود.
براساس داده‌های مرکز آمار ایران، حدود ۱۶ درصد جمعیت آذربایجان شرقی را افراد بالای ۶۰ سال تشکیل می‌دهند. این نسبت در مقایسه با میانگین کشوری که در سال ۱۴۰۰ حدود ۱۰.۵ درصد بود، رقم قابل توجهی است. پیش‌بینی‌های جمعیتی نشان می‌دهد که تا سال ۱۴۲۰ این عدد ممکن است به بیش از ۲۵ درصد برسد.
علت اصلی این روند، کاهش نرخ باروری و افزایش امید به زندگی است. طبق آمارهای ثبت احوال، نرخ باروری در آذربایجان شرقی به زیر ۱.۷ فرزند به‌ازای هر زن رسیده که کمتر از سطح جایگزینی جمعیت (۲.۱) است. در برخی شهرها مانند تبریز و اسکو، این نرخ حتی کمتر از ۱.۵ است. در مقابل، شاخص امید به زندگی در استان به بیش از ۷۵ سال افزایش یافته و پیش‌بینی می‌شود در دهه آینده نیز این روند ادامه یابد. این یعنی ورود کمتر نوزادان و ماندگاری بیشتر سالمندان در ساختار جمعیتی، که توازن جمعیت فعال و وابسته را به‌طور کامل تغییر خواهد داد.
پیامدهای این تحول جمعیتی، تدریجی اما قطعی است. کاهش جمعیت در سن کار (۱۵ تا ۶۴ سال)، افزایش نسبت وابستگی، فشار بیشتر بر صندوق‌های بازنشستگی و بیمه‌های درمانی، رشد تقاضا برای مراقبت‌های تخصصی، و نیاز به بازطراحی فضاهای شهری و حمل‌ونقل عمومی تنها بخشی از نتایج این تغییر هستند. در حالی که جمعیت جوان استان رو به کاهش است، پیش‌بینی می‌شود تا سال ۱۴۳۰، تعداد سالمندان در برخی مناطق روستایی از جمعیت زیر ۲۰ سال بیشتر شود.
در شرایطی که سالمندی جمعیت با سرعت پیش می‌رود، امکانات و خدمات موجود در استان متناسب با این تحولات گسترش نیافته‌اند. طبق گزارش اداره کل بهزیستی آذربایجان شرقی، تنها ۱۹ مرکز رسمی نگهداری سالمندان در سطح استان فعال است که ظرفیت پوشش جمعیتی موجود و آتی را ندارد. همچنین اغلب این مراکز در کلان‌شهر تبریز متمرکزند و مناطق کم‌برخوردارتر دسترسی کافی به این خدمات ندارند. از سوی دیگر، بسیاری از سالمندان استان فاقد پوشش بیمه تکمیلی مؤثر هستند و هزینه‌های درمانی، توانبخشی و مراقبتی برای خانواده‌ها تبدیل به یک دغدغه جدی شده است.
با این‌که هنوز جمعیت استان از مرحله پیری کامل عبور نکرده، اما شاخص‌های هشداردهنده به اندازه کافی روشن هستند. نبود برنامه‌ریزی جامع و میان‌مدت، کمبود مراکز تخصصی برای نگهداری و توانبخشی سالمندان، کم‌توجهی به نیازهای روانی و اجتماعی این قشر و نابرابری منطقه‌ای در دسترسی به خدمات پزشکی و حمایتی، همگی زمینه‌ساز چالش‌هایی هستند که در صورت بی‌توجهی، در سال‌های آینده ابعاد گسترده‌تری پیدا خواهند کرد. تأخیر در واکنش به این روند، نه‌تنها هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی را افزایش می‌دهد، بلکه فرصت مدیریت هدفمند و برنامه‌ریزی‌محور را نیز از میان خواهد برد.
فرگل صحاف، مدیرکل بهزیستی آذربایجان شرقی گفت: ۲۹۰ هزار سالمند در استان داریم که از این تعداد ۱۴ هزار نفر تخت پوشش بهزیستی هستند همچنین ۵۴۰ هزار نفر هم میزان جمعیت بالای ۶۰ سال کشور استان است که ۰.۰۹ درصد آنها در مراکز شبانه روزی بهزیستی آذربایجان شرقی که ۱۰ مرکز می‌باشد، نگهداری می‌شوند.
وی با بیان اینکه آذربایجان شرقی پنجمین استان پیر کشور است، گفت: نسبت جمعیت بالای ۶۰ سال استان ما در سال‌های اخیر روند بسیار صعودی به خود گرفته است و بر همین اساس در سال‌های آینده نیاز به مراقبت‌های توان بخشی از این قشر بیشتر خواهد شد.